Suwałki - miasto wojska

W 1715 r. Suwałki uzyskały prawa miejskie nadane im przez kamedułów wigierskich, potwierdzone 2 marca 1720 r. przez króla Augusta II. Rozwój miasta nastąpił z początkiem XIX w., kiedy Suwałki zostały siedzibą władz województwa augustowskiego w Królestwie Polskim, a następnie guberni suwalskiej. Z tego okresu pochodzi neoklasycystyczna zabudowa centrum miasta, w tym głównej ul. T. Kościuszki. Położenie miasta na szlaku komunikacyjnym który łączył Warszawę z Kownem i Petersburgiem, przyczyniał się do rozwoju miasta, oraz nadawał mu znaczenie militarne.

Zabudowa wojskowa Suwałk pochodzi w większości z okresu okupacji rosyjskiej, natomiast wiele mogił oraz innych śladów działań wojennych pozostawiła II wojna światowa. Okres II wojny światowej to dla Suwałk czas okupacji. Najpierw wkroczyła tu Armia Czerwona, a potem Wermacht. Działania wojenne oszczędziły zabudowę miasta, lecz pozostawiły wiele śladów w samym mieście, jak też w okolicznych lasach.

Pod opisem szlaku znajdziecie proponowany przez nas szlak po wojskowych Suwałkach.

Suwałki już w XIX wieku były miastem o dużym znaczeniu militarnym. Mieścił się tu jeden z największych garnizonów w ówczesnej Polsce. Świadczyć o tym może ulokowanie czterech zespołów koszarowych, na czterech drogach wyjazdowych z miasta.

Budynki wzniesione w okresie carskim, wyróżniają się masywnymi murami z pięknej wielokolorowej cegły. Rzucają się w oczy zdobienia murów oraz daty budowy poszczególnych obiektów, widoczne na fasadach, np. 1898 rok i napisy cyrylicą.

Większość budynków została zaadaptowana na potrzeby cywilne, np. mieszkania, hotele, usługi, biura. Pozwoliło to ocalić od zniszczenia piękne fasady, które przez wiele lat były siedzibą dla wojska. W Suwałkach stacjonowały różne jednostki wojskowe. Do najbardziej znanych należy zaliczyć:

Garnizony wojsk Rosyjskich:

  • 17 Pułk Strzelców Imperium Rosyjskiego,
  • 18 Pułk Strzelców Imperium Rosyjskiego,
  • 19 Pułk Strzelców Imperium Rosyjskiego,
  • 2 Dywizja Kawalerii Imperium Rosyjskiego,
  • 2 Lejb-Dragoński Pskowski Pułk,
  • 20 Pułk Strzelców Imperium Rosyjskiego,
  • 5 Strzelecki Dywizjon Artylerii Imperium Rosyjskiego,
  • 2 Lejb-Huzarski Pawłogradzki Pułk Jego Wysokości Imperatora Aleksandra III.

Wojsko Polskie do września 1939 roku:

  • 134 Pułk Piechoty,
  • 2 pułk Ułanów Grochowskich im. Gen Dwernickiego,
  • 24 Pułk Piechoty,
  • 29 Pułk Artylerii Lekkiej,
  • 11 Szwadron Łączności SBK,
  • 3 Pułk Szwoleżerów Mazowieckich im. płk. Jana Kozietulskiego,
  • 4 Dywizjon Artylerii Konnej,
  • 41 Suwalski Pułk Piechoty Marszałka Józefa Piłsudskiego,
  • 29 Batalion Korpusu Ochrony Pogranicza „Suwałki”,
  • Brygada Kawalerii Suwałki,
  • Placówka Wywiadowcza KOP nr 1,
  • IV Brygada Jazdy,
  • 4 Suwalska Brygada Kawalerii Pancernej im. gen. bryg. Zygmunta Podhorskiego,
  • Suwalska Brygada Kawalerii.

Wojsko Polskie po 1945 roku:

  • 121 Pułk Artylerii Lekkiej,
  • 14 Suwalski Pułk Artylerii Przeciwpancernej,
  • 57 Pułk Piechoty,
  • Litewsko-Polski Batalion Sił Pokojowych,
  • 15 Brygada Zmechanizowana.

Generał brygady Mikołaj Waraksiewicz

Dowódca Brygady w latach 1928 - 1931. Fot. kolekcja prywatna – Karol Świerzbin

Po zachodniej stronie miasta znajduje się pierwszy z czterech zespołów zabytkowych koszar. Utworzony został w latach trzydziestych XX w. w obiektach dawnego monopolu spirytusowego. Charakterystyczne żółto – czerwone ceglane budynki mają jednolity charakter, utrzymane były w stylu rusko – bizantyjskim.

Na terenie zespołu znajdują się: budynek sztabowy, pięć pawilonów koszarowych, dwa budynki gospodarcze, mur okalający z bramą stanowiący granicę zespołu. Całość objęta jest ochroną konserwatorską.

Koszary były miejscem zakwaterowania dowództwa i części pododdziałów Batalionu KOP „Suwałki”. Obecnie znajduje się tu między innymi Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej.

Zabytkowy zespół koszar w Suwałkach przy ul. 23 Października.

fot. Adrian Piekarski vel Adrianek2501 zdjęcie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa. Zdjęcie pochodzi z repozytorium wolnych zasobów WikiCommons, w ramach programu Wiki Lubi Zabytki

Zespół znajdujący się w północnej części miasta składa się z dawnego budynku dowódcy sztabu, kasyna oraz sześciu budynków koszarowych. Całość utrzymana w jednolitym stylu, w kolorze żółtej cegły.

Zabytkowy zespół do dziś zarządzany jest przez instytucje wojskowe. Umiejscowiono tu Wojskową Komendę Uzupełnień, Agencję Mienia Wojskowego, Internat Wojskowej Agencji Mieszkaniowej. Część budynków pokoszarowych pełni obecnie funkcje mieszkalne.

W koszarach pochodzących z 1898 r., do wybuchu I wojny światowej przebywał 2 Lejb-Dragoński Pskowski Pułk Imperatorowej Marii Fiodorowny, a po odzyskaniu niepodległości – 2 Pułk Ułanów Grochowskich im. gen. Józefa Dwernickiego. Do 1990 r. mieściła się tu suwalska jednostka wojskowa.

Zespół koszar - Suwałki ul. Pułaskiego 24

fot. Adrian Piekarski vel Adrianek2501 zdjęcie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa. Zdjęcie pochodzi z repozytorium wolnych zasobów WikiCommons, w ramach programu Wiki Lubi Zabytki

Zespół koszar pochodzący z 1876 r. zajmuje wschodnią część miasta. Zabytkowe budynki rozproszone są wzdłuż ulicy Sejneńskiej, obecnie pełnią głównie funkcje mieszkalne.

Przed I wojną światową stacjonował tu 2 Lejb-Huzarski Pawłogradzki Pułk Imperatora Aleksandra III. W okresie międzywojennym zakwaterowany był tu 3. Pułk Szwoleżerów Mazowieckich im. płk Jana Kozietulskiego.

Zespół koszarowy przy ul. Sejneńskiej

Jeden z budynków wchodzących w skład zespołu koszar d. Drugiego Pawłogradzkiego Pułku Huzarów w Suwałkach. Budynek przy ul. Sejneńskiej 26 podczas przebudowy pod koniec sierpnia 2012. fot. Adrian Piekarski vel Adrianek2501 zdjęcie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa. Zdjęcie pochodzi z repozytorium wolnych zasobów WikiCommons, w ramach programu Wiki Lubi Zabytki

Zespół koszarowy stanowi teren 14 Dywizjonu Artylerii Przeciwpancernej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Suwałkach. Tzw. koszary strzeleckie powstały na przełomie XIX/XX wieku w południowej części miasta przy szosie prowadzącej do Augustowa.

Na co dzień jest to miejsce niedostępne, można je zwiedzić podczas organizowanych przez dywizjon imprez promujących siły zbrojne oraz pikników integracyjnych.

Przed I wojną światową stacjonował tu 17, 18, 19 i 20 Pułk Strzelecki oraz 5 Strzelecki Dywizjon Artylerii wchodzące w skład 5 Brygady Strzeleckiej. W okresie międzywojennym mieściły się tu oddziały Wojska Polskiego: 41 Suwalski Pułk Piechoty Marszałka Józefa Piłsudskiego, 1 dywizjon 29 Pułku Artylerii Polowej oraz 4 Dywizjon Artylerii Konnej.

Zespół koszarowy przy ul. Wojska Polskiego

Suwałki ul. Wojska Polskiego - budynek koszarowy. fot. Adrian Piekarski vel Adrianek2501 zdjęcie na licencji CC Uznanie autorstwa. Zdjęcie pochodzi z repozytorium wolnych zasobów WikiCommons, w ramach programu Wiki Lubi Zabytki

Muzeum mieści się w Klubie Jednostki Wojskowej 1747 będącej częścią dawnego zespołu koszarowego, położonego przy ulicy Wojska Polskiego. Zgromadzono w nim pamiątki po pułkach stacjonujących w Suwałkach, głównie po kawalerzystach. W muzeum znajdują się m. in. zbiory broni palnej i białej, proporce, odzież wojskowa, zobaczyć tu także można przedmioty pochodzące z różnych stron świata, np. związane z żołnierzami generała W. Sikorskiego. Eksponaty gromadzone w muzeum pochodzą od prywatnych darczyńców, jak również zostały przekazane przez inne muzea z Polski. W muzeum funkcjonuje wystawa stała pt. ,,Jam żołnierz z Suwałk ...”.

Na zewnątrz muzeum można oglądać wystawę plenerową, na której eksponowane są między innymi haubice, armaty przeciwpancerne i przeciwlotnicze oraz wyrzutnie rakietowe.

Warto również przejść na drugą stronę ulicy i zatrzymać się na chwilę przy pomniku "Bohaterom września 1939 roku”.

Muzeum Historii i Tradycji Żołnierzy Suwalszczyzny

Suwałki ul. Wojska Polskiego – Kasyno w którym mieści się Izba Pamięci. Fot. Adrian Piekarski. (WikiComons. udostępniane na licencji Creative Commons)

Dział historyczny Muzeum Okręgowego w Suwałkach jest organizatorem, dorocznej imprezy plenerowej „Piknik Kawaleryjski – Dni Kawaleryjskie” w Suwałkach, odwołującej się do wojskowej i kawaleryjskiej przeszłości Suwałk.

Przy Muzeum działa Grupa Rekonstrukcji Historycznej „Garnizon Suwałki” zrzeszająca pasjonatów historii Suwałk i Suwalszczyzny. Ich działania dają niepowtarzalną możliwość uczestnictwa w inscenizacjach, pokazach, grach i akcjach miejskich mających na celu przywrócenie pamięci o dawnych bohaterach tych ziem.

Budynek Resursy Obywatelskiej

zdjęcie z około 1920 roku. Dzisiaj siedziba Muzeum Okręgowego. Fot. kolekcja prywatna – Karol M. Świerzbin

Największą nekropolią żołnierską w regionie Suwalszczyzny jest Cmentarz Jeńców Radzieckich przy obecnej ulicy Mikołaja Reja. Są tu pochowani żołnierze którzy zmarli w Stalagu IF w Suwałkach oraz w trakcie walk podczas II wojny światowej. Na cmentarzu pochowanych jest około 46 tysięcy jeńców ze stalagu, oraz 5136 żołnierzy poległych w walkach na terenie Suwałk i Suwalszczyzny.

Idąc dalej lasem, który rozciąga się za cmentarzem, dojść można do mogiły zbiorowej grupy konspiracyjnej kpt. Stanisława Bielickiego – zamordowanych 26 kwietnia 1940 r. przez okupanta niemieckiego. Spoczywają tu szczątki 13 ofiar rozstrzelanych po dekonspiracji przez gestapo w lesie koło wsi Prudziszki.

Pomiędzy mogiłą grupy kapitana Stanisława Bieleckiego a cmentarzem Jeńców Radzieckich natkniemy się jeszcze na jedną zbiorową mogiłę. Pochowano tu 16 osób powieszonych przez hitlerowców w dniu 1 kwietnia 1944 roku na Placu Straceń w Suwałkach. Upamiętnieniem tych wydarzeń jest pomnik stojący na tym placu przy ulicy Sejneńskiej.

Cmentarz Żołnierzy Radzieckich w Suwałkach

Jedna z symbolicznych tablic nagrobnych żołnierzy sowieckich zabitych w niemieckim Stalagu I F na terenie Suwałk. fot. Adrian Piekarski vel Adrianek2501 zdjęcie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa. Zdjęcie pochodzi z repozytorium wolnych zasobów WikiCommons, w ramach programu Wiki Lubi Zabytki

Na cmentarzu przy ulicy Bakałarzewskiej jest kilka mogił żołnierskich. Symboliczny znicz pamięci możemy zapalić na zbiorowej mogile zamordowanych przez hitlerowców 22 października 1944 r., zbiorowej mogile 5 ofiar terroru niemieckiego z 1944 r., mogile ppor. Zdzisława Zabłockiego, czy kwaterze żołnierzy Polskiej Organizacji Wojskowej z lat 1919 – 1920.

Kilka mogił zlokalizowanych jest przy kościele garnizonowym pw. św. Piotra i Pawła przy ulicy Wojska Polskiego: kwatera wojenna żołnierzy Wojska Polskiego poległych w pierwszych dniach września 1939 r. oraz mogiła lejtnanta Anatolija Iwanowicza Panowa, który zginął w walkach pod Filipowem.

Warto też zwrócić uwagę na kościół garnizonowy, który pierwotnie, podczas stacjonowania wojsk rosyjskich był cerkwią wojskową.

Cmentarz Rzymskokatolicki w Suwałkach

fot. Adrian Piekarski vel Adrianek2501 zdjęcie na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa. Zdjęcie pochodzi z repozytorium wolnych zasobów WikiCommons

Miłośnik fortyfikacji, Pan Adam Strużyk, otworzył w Bakałarzewie, w dawnym bunkrze z okresu II w. św. muzeum ukazujące burzliwą historię linii umocnień Prus Wschodnich.

Bunkry w Bakałarzewie wchodziły w skład linii Ostpreussen Schutzstellung czyli Wschodniopruskiej Pozycji Obronnej, biegnącej wzdłuż granicy dawnych Prus oraz były częścią Mazurskiej Pozycji Granicznej (Masurische Grenzstellung), ciągnącej się na zachód od Bakałarzewa wzdłuż rzeki Rospudy.

Całość obiektu składa się z pięciu schronów biernych oraz obiektów klasy Bneu A, których żelbetonowe mury zewnętrzne miały grubość nawet 3,5 metra. Budową tych bunkrów zajmowały się między innymi jednostki inżynieryjne Wehrmachtu oraz organizacja Todt.

Wycieczka rowerowa organizowana przez Suwalską Izbę Rolniczo-Turystyczną – przystanek przy bunkrach w Bakałarzewie
TOP

Kontynuując przeglądanie strony, wyrażasz zgodę na używanie przez nas plików cookies. więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close